Nalan Fidan

Yüksek Şehir Plancısı

COP31'den Bursa'ya: Küresel İklim Hedeflerinden Yerel Eyleme

20 Kasım 2026 Cuma, 12:15

İklim değişikliğiyle mücadele, artık yalnızca çevre politikalarının veya uluslararası müzakere süreçlerinin konusu olmaktan çıkmış; şehircilikten sanayiye, doğal kaynak yönetiminden şehir ve toplum sağlığına, ekonomik kalkınmadan yaşam kalitesine kadar pek çok alanı doğrudan etkileyen bütüncül bir dönüşüm meselesi haline gelmiştir. Bugün asıl sorumluluğumuz, bu dönüşümü kentlerimizin planlama ve gelişme süreçlerine entegre ederek gelecek nesiller için daha sağlıklı, sürdürülebilir ve dirençli yaşam alanları oluşturmaktır.

Bu perspektifle katıldığım COP31, benim için yalnızca uluslararası ölçekte önemli bir organizasyonu deneyimlemek değil, aynı zamanda ülkeme ve kentime dair yeni değerlendirmeler yapmak açısından da önemli bir deneyim oldu.

Türkiye'nin ev sahipliğinde 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya'da gerçekleştirilen COP31'in organizasyon kalitesi, uluslararası katılımı ve farklı disiplinleri bir araya getiren atmosferi beni etkiledi. Ülkem adına gurur duyduğum bu organizasyonda, Bursa Büyükşehir Belediyesi Başkan Vekili Sayın Şahin Biba ve beraberindeki heyetle birlikte gerçekleştirilen program ve temaslar, küresel iklim gündemini yerel yönetim perspektifinden değerlendirmek açısından önemli fırsatlar sundu.

Bir şehir plancısı, sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği alanında çalışan bir uzman ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Avrupa Sağlıklı Şehirler Ağı kapsamında görev alan bir yerel yönetim temsilcisi olarak COP31'den ayrılırken zihnimde belirginleşen temel düşünce şuydu:

İklim değişikliğiyle mücadelede artık söylemden eyleme geçme zamanı. Çünkü küresel ölçekte belirlenen hedeflerin gerçek karşılığı, şehirlerde hayata geçirilen uygulamalarla ortaya çıkacak.

İklim meselesine şehir ve toplum perspektifinden bakmak

COP31'in benim açımdan en önemli kazanımlarından biri, iklim değişikliğinin farklı politika alanlarıyla ne kadar güçlü bir ilişki içinde olduğunu bir kez daha görmekti. İklim krizi; enerji ve emisyon azaltımının ötesinde şehircilik, sanayi, ekonomi, tarım, su yönetimi, afet riskleri, sosyal adalet ve toplum sağlığıyla doğrudan ilişkili. Özellikle şehirler, iklim değişikliğinin etkilerinin en görünür hale geldiği alanlar. Aşırı sıcaklıklar, kuraklık, sel ve taşkınlar, orman yangınları ve hava kirliliği yalnızca fiziksel çevreyi değil, insanların sağlığını, ekonomik güvenliğini ve yaşam kalitesini de etkiliyor.

Bu nedenle iklim politikalarını yalnızca karbon emisyonlarını azaltma hedefiyle sınırlı değerlendirmek yeterli değil. Kentlerin iklim risklerine uyum kapasitesini artırmak, kırılgan grupları korumak, doğal sistemleri güçlendirmek ve toplumun krizler karşısındaki dayanıklılığını geliştirmek de aynı derecede önemli.

COP31'de şehirlerin ve yerel yönetimlerin iklim eylemindeki rolünün öne çıkması da bu yaklaşımın önemini ortaya koyuyor. Özellikle şehrilerdeki iklim taahhütlerinin yatırım, altyapı ve uygulamaya dönüştürülmesi gerekliliği uluslararası gündemin önemli başlıklarından biri haline gelmiş durumda.

7P yaklaşımı: Sağlıklı şehirlerden dirençli kentlere

COP31'de edindiğim izlenimleri değerlendirirken, DSÖ Avrupa Sağlıklı Şehirler Ağı'nın 2026-2030 dönemini kapsayan VIII. Fazı'nın temelini oluşturan 7P yaklaşımını önemli bir referans olarak görüyorum.

Dünya Sağlık Örgütü'nün bu yaklaşımı, sağlıklı şehirleri yalnızca sağlık hizmetlerinin yeterli olduğu yerler olarak değil; insanı, çevreyi, katılımı, refahı ve toplumsal dayanışmayı birlikte gözeten yaşam alanları olarak ele alıyor.

1-People - İnsan: İnsan odaklı, eşitlikçi, kapsayıcı ve sağlıklı yaşam koşulları oluşturmak.

2-Place - Mekân: Güvenli, erişilebilir, yeşil ve sağlıklı kentsel mekânlar tasarlamak.

3-Participation - Katılım: Sağlık ve esenlik için daha güçlü katılımı ve ortaklıkları teşvik etmek

4-Prosperity - Refah: Ekonomik gelişmeyi toplumsal fayda ve adil paylaşım ile bütünleştirmek.

6-Peace - Barış: Güvenli, dayanışmacı ve toplumsal uyumu güçlendiren kentler oluşturmak.

5-Planet - Gezegen: Doğal kaynakları, ekosistemleri ve iklim dengesini korumak.

7-Prepare - Hazırlıklı Olmak: Afetlere, iklim risklerine ve geleceğin belirsizliklerine karşı hazırlık ve uyum kapasitesini geliştirmek, dirençli kentler inşa etmek

Bu yedi başlığı birlikte değerlendirdiğimizde, aslında yeni nesil şehircilik anlayışının temel bileşenlerini görüyoruz. İnsan sağlığını, ekolojik dengeyi, mekânsal planlamayı, ekonomik refahı ve afetlere hazırlığı birbirinden bağımsız düşünemeyiz. 7P yaklaşımının en değerli tarafı da burada ortaya çıkıyor: Sürdürülebilirliği yalnızca çevresel bir hedef olmaktan çıkarıp insanı ve yaşam kalitesini merkeze alan bütüncül bir kent politikasına dönüştürmesi.

Bu yaklaşım, COP31'in iklim eylemi gündemiyle buluştuğunda yerel yönetimler için önemli bir stratejik çerçeve sunuyor.

Bursa'nın iklim geleceği: Küresel hedeflerden yerel sorumluluğa

Bu çerçeveyi Bursa özelinde değerlendirdiğimizde, önümüzde hem önemli sorumluluklar hem de güçlü dönüşüm fırsatları bulunuyor. Bursa; güçlü sanayi altyapısı, tarımsal üretimi, doğal zenginlikleri, su havzaları, ormanları ve hızla gelişen kentsel yapısıyla Türkiye'nin önemli üretim ve yaşam merkezlerinden biri. Ancak aynı zamanda iklim değişikliğinin etkilerini farklı boyutlarda yaşayan, bu nedenle iklim politikalarını bütüncül bir yaklaşımla ele alması gereken bir kent.

Bursa'nın geleceğini planlarken yalnızca bugünün ihtiyaçlarını değil, gelecekte karşılaşabileceğimiz iklim risklerini de dikkate almak zorundayız. Bu kapsamda öncelikli gördüğüm çalışma alanları şöyle sıralanabilir:

Sanayide yeşil dönüşüm: Bursa'nın üretim gücünü korurken düşük karbonlu üretim modellerini yaygınlaştırmak, enerji ve kaynak verimliliğini artırmak, döngüsel ekonomi uygulamalarını desteklemek.

Su kaynaklarının korunması: Su havzalarını, yeraltı ve yüzey sularını korumak; kuraklık riskine karşı bütüncül su yönetimi politikaları geliştirmek ve sanayide, tarımda ve kentsel kullanımda su verimliliğini artırmak.

İklime dirençli şehircilik: Kentsel gelişme kararlarını iklim riskleri, afet tehlikeleri ve ekolojik eşikler doğrultusunda yeniden değerlendirmek. Kentsel dönüşümü yalnızca yapı yenileme olarak değil, daha güvenli, sağlıklı ve dirençli yaşam alanları oluşturma fırsatı olarak görmek.

Yeşil altyapı ve ekolojik bütünlük: Yeşil alanları yalnızca rekreasyon alanları olarak değil, kentin iklim değişikliğine uyum kapasitesini artıran temel altyapı bileşenleri olarak değerlendirmek. Ekolojik koridorları, ormanları ve doğal su sistemlerini korumak.

Sürdürülebilir ulaşım ve enerji: Toplu ulaşımı, aktif ulaşım sistemlerini, temiz enerjiyi ve enerji verimli yapılaşmayı destekleyen politikaları yaygınlaştırmak.

Toplum sağlığı ve iklim adaleti: Aşırı sıcaklıklar, hava kirliliği, su kıtlığı ve afetlerin toplum sağlığı üzerindeki etkilerini dikkate alarak özellikle çocuklar, yaşlılar ve kırılgan gruplar için koruyucu politikalar geliştirmek.

Bu başlıklar birbirinden bağımsız projeler olarak değil, Bursa'nın ortak iklim ve sürdürülebilirlik stratejisinin birbirini tamamlayan bileşenleri olarak ele alınmalı.

Yerel yönetimlerin rolü: Planlamadan uygulamaya

İklim değişikliğiyle mücadelede yerel yönetimler artık yalnızca ulusal politikaları uygulayan kurumlar değil; dönüşümün yönünü belirleyen, farklı paydaşları bir araya getiren ve yerel ölçekte somut sonuç üreten temel aktörler.

Ancak burada önemli bir konuya dikkat çekmek istiyorum: İyi hazırlanmış strateji belgeleri ve eylem planları tek başına yeterli değil.

İklim hedeflerinin yatırım programlarına, belediye bütçelerine, mekânsal planlara ve uygulama takvimlerine entegre edilmesi gerekiyor. Her hedefin sorumlu birimi, finansman kaynağı, uygulama süresi ve ölçülebilir performans göstergesi olmalı.

Örneğin bir kentin yeşil alan miktarını artırma hedefi kadar, bu alanların hangi mahallelerde oluşturulacağı, sıcaklıkları azaltmaya nasıl katkı sağlayacağı, su ihtiyacının nasıl karşılanacağı ve toplumun bu alanlara erişiminin nasıl sağlanacağı da önem taşıyor.

Aynı şekilde kentsel dönüşüm projelerinde yalnızca yapı güvenliği değil; enerji verimliliği, yeşil alan erişimi, ulaşım, sosyal donatılar, su yönetimi ve afetlere hazırlık birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle iklim değişikliğiyle mücadeleyi şehir planlamanın dışında değil, doğrudan merkezinde konumlandırmalıyız.

Ortak akıl ve iş birliği olmadan dönüşüm mümkün değil

İklim değişikliğiyle mücadele, hiçbir kurumun tek başına üstlenebileceği bir sorumluluk değil.

Yerel yönetimler, merkezi yönetim, sanayi kuruluşları, üniversiteler, meslek odaları, sivil toplum kuruluşları ve vatandaşlar ortak bir hedef etrafında buluşmalı.

Özellikle Bursa gibi sanayi ve üretim kapasitesi yüksek kentlerde kamu, özel sektör ve akademi arasındaki iş birliği çok daha önemli.

Üniversitelerin bilimsel bilgisi, sanayinin teknoloji ve yatırım kapasitesi, sivil toplumun toplumsal farkındalık oluşturma gücü ve yerel yönetimlerin koordinasyon kapasitesi bir araya geldiğinde iklim politikaları çok daha uygulanabilir hale gelecektir.

Bunun yanında iklim finansmanına erişim, yerel yönetimlerin öncelikli gündemlerinden biri olmalı. Ulusal ve uluslararası fonlar, yeşil finansman mekanizmaları ve iklim yatırımları için proje geliştirme kapasitesinin artırılması, belirlenen hedeflerin hayata geçirilmesinde belirleyici olacaktır.

Çünkü iklim eylemi yalnızca doğru hedefleri belirlemekle değil, bu hedefleri gerçekleştirecek finansal ve kurumsal kapasiteyi oluşturmakla mümkündür.

Geleceğin kentleri için yeni bir şehircilik anlayışı

Şehir plancısı olarak iklim değişikliği karşısında en önemli sorumluluklarımızdan birinin, geleceğin kentlerini bugünden doğru planlamak olduğuna inanıyorum.

Geleneksel şehircilik anlayışında büyüme, yapılaşma ve ekonomik gelişme çoğu zaman öncelikli değerlendirme ölçütleri oldu. Oysa bugün kentleri yalnızca ne kadar büyüdükleriyle değil; ne kadar sağlıklı, güvenli, adil, yaşanabilir ve dirençli olduklarıyla değerlendirmeliyiz.

Dirençli kentler yalnızca afetlerde yıkılmayan yapılarla tanımlanamaz. Dirençlilik; bir kentin krizleri öngörebilmesi, hazırlıklı olması, toplumsal dayanışmayı güçlendirmesi, temel hizmetlerini sürdürebilmesi ve yaşanan olumsuzluklardan sonra birlikte iyileşebilmesidir.

Bu nedenle sürdürülebilir kentsel dönüşüm, iklim uyumu, afet risklerinin azaltılması, yeşil altyapı, sosyal adalet ve toplum sağlığı aynı şehircilik vizyonunun parçaları olmalıdır.

COP31'de gördüğümüz uluslararası yaklaşım da bize şunu hatırlatıyor: Geleceğin kentleri yalnızca bugünün ihtiyaçlarına cevap veren değil, geleceğin belirsizliklerine karşı da hazırlıklı olan kentler olmak zorunda.

Sonuç: Bursa'nın İklim Geleceği: Hedeflerden Uygulamaya

COP1 Antalya'dan ayrılırken kendime ve kentime önemli notlar aldım. Bu notların başında ise bir düşünce vardı: Küresel iklim hedeflerini yerel ölçekte somutlaştırmak zorundayız.

Bursa'nın güçlü sanayi altyapısı, üniversiteleri, sivil toplum kuruluşları, doğal kaynakları ve kurumsal birikimi bu dönüşüm için önemli bir potansiyel taşıyor. Bu potansiyeli ortak akılla, bilimsel verilerle ve uzun vadeli bir kent vizyonuyla harekete geçirmeliyiz.

DSÖ Avrupa Sağlıklı Şehirler Ağı'nın 7P yaklaşımı da bize bu konuda önemli bir perspektif sunuyor. İnsan, mekân, gezegen, katılım, refah, barış ve hazırlıklı olma başlıklarını birlikte ele alan bir kent politikası, yalnızca iklim değişikliğiyle mücadeleye değil, daha sağlıklı ve yaşanabilir bir geleceğe de katkı sağlayacaktır.

Benim için artık asıl mesele, iklim değişikliğinin ne kadar büyük bir tehdit olduğunu anlatmaktan öte, bu tehdide karşı kentlerimizde neleri değiştirebildiğimizdir. Bursa'nın iklim geleceği yalnızca çevre politikalarıyla değil; sanayi, su yönetimi, şehir planlama, afet dirençliliği ve toplum sağlığını birlikte ele alan bütüncül bir kent vizyonuyla şekillenecek.

Çünkü geleceğin şehirlerini bugünden planlamak, yalnızca teknik bir sorumluluk değil; gelecek nesillere karşı taşıdığımız ortak bir sorumluluktur.

Yorumlar

Yazarın Diğer Yazıları

Tüm Yazılar