Erdoğan'dan kritik mesaj: "Mekke Anlaşması İran ya da İsrail'e karşı değil"

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ABD merkezli Newsweek dergisinin sorularını yanıtlayarak Türkiye'nin dış politika, güvenlik ve bölgesel krizlere ilişkin yaklaşımını değerlendirdi.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'ndaki önceliklerine değinen Erdoğan, dünyanın ciddi kırılmalardan geçtiğini, Türkiye'nin kuzeyinde Rusya-Ukrayna savaşının, güney ve doğusunda ise farklı çatışmaların devam ettiğini söyledi.

Bu çatışmaların Türkiye'nin güvenliğini, ekonomisini ve bölgesel istikrarı doğrudan etkilediğini belirten Erdoğan, uluslararası toplumun böyle dönemlerde diplomasinin alanını daraltmak yerine genişletmesi gerektiğini ifade etti.

Türkiye'nin önceliğinin çatışmaların daha geniş coğrafyalara yayılmasını engellemek, diplomatik kanalları açık tutmak ve tarafların yeniden müzakere masasına dönmesine katkı sağlamak olduğunu söyledi.

"BM reformu artık ertelenemez"

Dünyadaki güç dengelerinin değiştiğine işaret eden Erdoğan, yeni güç merkezlerinin yükseldiğini ve daha fazla ülkenin küresel karar alma süreçlerinde söz sahibi olmak istediğini belirtti.

Birleşmiş Milletler'in bu dönüşümün gerisinde kalmaması gerektiğini söyleyen Erdoğan, Güvenlik Konseyi'nin daha temsili, etkin ve hesap verebilir bir yapıya kavuşturulması gerektiğini ifade etti.

Genel Kurul'un iradesinin karar süreçlerine daha güçlü yansıdığı ve sorumluluğun daha adil paylaşıldığı bir uluslararası sistem için reformun ertelenemeyeceğini söyledi.

"Trump'a İran konusunda diplomasiyi vurguladım"

İran ile ABD ve İsrail arasındaki gerilime ilişkin konuşan Erdoğan, çatışmayı büyütecek adımlardan kaçınılması ve tarafların yeniden müzakere zemininde buluşturulması gerektiğini söyledi.

ABD'nin Türkiye'nin NATO müttefiki, İran'ın ise komşusu olduğunu hatırlatan Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump ile son görüşmesinde İran-ABD geriliminde diplomasiden azami ölçüde yararlanılması gerektiğini ifade ettiğini belirtti.

İranlı yetkililerle de temas kanallarının açık olduğunu söyleyen Erdoğan, Türkiye'nin ihtilaf yaşayan taraflarla konuşabilmesinin önemli bir imkan olduğunu ve bunu gerilimi azaltmak amacıyla kullandıklarını kaydetti.

Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin enerji arzı ve küresel ticareti doğrudan etkilediğini belirten Erdoğan, önceliklerinin çatışmanın yayılmasını önlemek, ticaret yollarının güvenliğini korumak ve tarafları yeniden müzakere masasına döndürmek olduğunu söyledi.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması mesajı

Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın İran veya İsrail'e karşı bölgesel caydırıcılık amacı taşıdığı yönündeki değerlendirmelere cevap veren Erdoğan, bu yoruma katılmadığını söyledi.

Erdoğan, "Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı İran'a, İsrail'e veya herhangi bir üçüncü ülkeye karşı kurulmuş bir ittifak olarak değerlendirmek doğru olmaz. Bu anlaşma daha güvenli, barışçıl ve müreffeh bir geleceğin inşası için üstlendiğimiz müşterek sorumluluğun bir ifadesidir" dedi.

Bölge meselelerinin bölge ülkeleri tarafından sahiplenilmesi gerektiğini uzun süredir savunduklarını belirten Erdoğan, hedeflerinin güvenliği ve caydırıcılığı artırarak kalıcı istikrarı güçlendirmek olduğunu ifade etti.

Anlaşmanın Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci maddesinde yer alan meşru müdafaa hakkına dayandığını söyleyen Erdoğan, üç ülkeden herhangi birine yönelik silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış sayılacağını belirtti.

Saldırıya verilecek karşılığın, saldırıya uğrayan ülkenin talebi ve ihtiyaçları doğrultusunda belirleneceğini ifade eden Erdoğan, desteğin istihbarat, lojistik veya mühimmat şeklinde olabileceğini, tehdidin boyutuna göre daha ileri askeri desteğin de gündeme gelebileceğini söyledi.

Ancak Irak, Yemen veya başka bir bölgede meydana gelebilecek her olay için şimdiden otomatik bir askeri senaryo oluşturmanın doğru olmayacağını vurguladı.

"Trump ile doğrudan ve açık konuşabiliyorum"

ABD Başkanı Donald Trump ile ilişkilerine değinen Erdoğan, Trump ile doğrudan ve açık şekilde konuşabildiğini ve bunun Türkiye-ABD ilişkileri açısından önemli bir imkan olduğunu söyledi.

Son görüşmede İran, bölgesel güvenlik, Gazze ve ikili ilişkiler dahil geniş bir gündemi ele aldıklarını belirten Erdoğan, liderler arasındaki açık iletişimin görüş ayrılıklarının yönetilmesini ve ortak çözüm yolları bulunmasını kolaylaştırdığını söyledi.

Türkiye ile ABD arasında savunma sanayisi, ticaret ve bölgesel güvenlik başta olmak üzere köklü ve çok boyutlu bir müttefiklik ilişkisi bulunduğunu ifade eden Erdoğan, Türkiye'nin komşularıyla ilişkilerini, müttefiklik yükümlülüklerini, bölgesel sorumluluklarını ve milli menfaatlerini dengeli şekilde gözetmeye devam edeceğini belirtti.

"Türkiye-ABD ilişkilerini üçüncü ülke üzerinden tarif etmiyorum"

İsrail'in ABD yönetimi üzerindeki etkisine ilişkin soruyu da yanıtlayan Erdoğan, Türkiye-ABD ilişkilerini üçüncü bir ülke üzerinden değerlendirmediğini söyledi.

Washington'daki muhataplarının ABD yönetimi olduğunu belirten Erdoğan, Trump ile konuşulması gereken bir konu olduğunda bunu doğrudan görüştüklerini ifade etti.

İsrail yönetimiyle birçok konuda ciddi görüş ayrılıkları bulunduğunu söyleyen Erdoğan, İsrail'de Türkiye'yi yeni bir tehdit olarak gösteren bir söylemin körüklendiğini savundu.

Bu söylemin İsrail'deki iç siyasi süreç ve seçim atmosferiyle bağlantılı olduğunu değerlendirdiklerini belirten Erdoğan, Türkiye'nin İsrail halkıyla veya herhangi bir toplumla husumeti olmadığını ifade etti.

Türkiye'nin itirazının, uluslararası hukuka aykırı gördüğü politikalara ve bölgesel istikrarsızlığı artırdığını değerlendirdiği adımlara yönelik olduğunu söyledi.

"Türkiye dış politikasını savaş senaryoları üzerinden kurmaz"

İsrail'in Suriye'ye yönelik saldırıları ve Yunanistan ile geliştirdiği savunma ilişkilerinin Türkiye-İsrail gerilimini askeri çatışmaya dönüştürme ihtimaline ilişkin soruya cevap veren Erdoğan, Türkiye'nin dış politikasını kaçınılmaz savaş senaryoları üzerinden kurmadığını söyledi.

Suriye'nin egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve milli birliğinin korunmasını istediklerini vurgulayan Erdoğan, ülkedeki devlet kurumlarının güçlenmesi ve terörle mücadele kapasitesinin artmasının tüm bölgenin yararına olduğunu belirtti.

İsrail'in Suriye'ye yönelik saldırılarının ülkenin egemenliğine zarar verdiğini ve bölgede istikrarın kurulmasını zorlaştırdığını savundu.

Erdoğan, Yunanistan veya başka ülkelerin üçüncü devletlerle geliştirdiği ilişkilerin kendi tercihleri olduğunu belirterek Türkiye'nin her ikili ilişkiyi kendisine yönelik tehdit olarak değerlendirmediğini söyledi.

Buna karşılık milli güvenliğe, meşru haklara ve çıkarlara yönelik adımların yakından takip edildiğini vurguladı.

PKK'nın silah bırakma sürecine ilişkin mesaj

PKK'nın fesih ve silah bırakma kararını da değerlendiren Erdoğan, "Terörsüz Türkiye" hedefinin bir takvim meselesinin ötesinde stratejik bir hedef olduğunu söyledi.

PKK'nın fesih ve silah bırakma yönündeki kararlarını önemli bir eşik olarak gördüklerini belirten Erdoğan, asıl önemli olanın alınan kararların sahada eksiksiz şekilde uygulanması olduğunu vurguladı.

Örgütün bütün unsurlarıyla silah bırakması, illegal yapının tasfiye edilmesi ve sürecin devletin ilgili kurumları tarafından tespit ve teyit edilmesi gerektiğini ifade etti.

Suriye'deki silahlı unsurların da merkezi devlet yapısı altında bütünleşmesinin ülkenin egemenliği, toprak bütünlüğü ve toplumsal birliği açısından gerekli olduğunu söyledi.

Erdoğan ayrıca İran'daki gelişmeler sırasında PKK/PJAK'ın ortaya çıkan şartlardan yararlanma girişimlerinin yakından takip edildiğini belirtti.

İran'ın iç meselelerinin dış müdahale olmadan İran halkı tarafından çözülmesi gerektiğini söyleyen Erdoğan, etnik ve mezhebi fay hatlarının harekete geçirilmesinin İran'ı ve bölgeyi uzun süreli istikrarsızlığa sürükleyebileceği uyarısında bulundu.

"Türkiye'nin ölçüsü etnik kimlik değil"

Kürtlerle ilgili değerlendirmelerde bulunan Erdoğan, Kürtlerin Türkiye'nin kardeşleri olduğunu ve Türkler, Kürtler ve Arapların bin yıldır birlikte yaşadığını söyledi.

Erdoğan, "Türkiye'nin ölçüsü etnik kimlik değildir, terör, şiddet ve millî güvenliğimize yönelik tehdittir" ifadelerini kullandı.

Bölgedeki hiçbir toplumun başka ülkelerin vekalet savaşlarında kullanılmaması gerektiğini belirtti.

Rusya-Ukrayna savaşında müzakere çağrısı

Rusya-Ukrayna savaşının daha geniş bir coğrafyaya yayılma riskini göz ardı etmediklerini belirten Erdoğan, Avrupa'da gündeme gelen sabotaj ve hibrit faaliyet iddialarının güvenlik ortamını daha da hassas hale getirdiğini söyledi.

Bu tür iddiaların sağlam deliller üzerinden değerlendirilmesi ve gerilimi daha fazla tırmandıracak adımlardan kaçınılması gerektiğini belirten Erdoğan, Türkiye'nin önceliğinin savaşın yeni ülkeleri içine çeken bir çatışmaya dönüşmesini önlemek olduğunu ifade etti.

Türkiye'nin savaş boyunca sürdürdüğü yaklaşımın değişmediğini belirten Erdoğan, İstanbul görüşmeleri, Karadeniz Tahıl Girişimi ve esir takaslarını her iki tarafla da iletişim kurulabilmesinin somut sonuçları olarak gösterdi.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Bişkek'te gerçekleştirdiği son görüşmede de Türkiye'nin barış için üzerine düşeni yapmaya hazır olduğunu söylediğini belirtti.

Karadeniz'de sivil deniz taşımacılığının, ticaret yollarının ve enerji altyapısının savaşın dışında tutulmasını önemsediklerini ifade eden Erdoğan, ticari deniz taşımacılığının güvenliğini kalıcı biçimde sağlayacak bir mekanizmaya ihtiyaç olduğunu söyledi.

Erdoğan, gerekli siyasi iradenin ortaya çıkması halinde Türkiye'nin yeniden müzakere masasının kurulmasına ve barışın önünün açılmasına katkı sağlamaya hazır olduğunu vurguladı.

"Türkiye'ye Batı mı Doğu mu tercihi dayatılamaz"

Değişen küresel güç dengelerinde Türkiye'nin konumuna ilişkin konuşan Erdoğan, Türkiye'ye "Batı mı, Doğu mu?" şeklinde bir tercih dayatılmasını doğru bulmadıklarını söyledi.

Türkiye'nin NATO'daki güçlü konumunu sürdürürken Türk Devletleri Teşkilatı, İslam İş Birliği Teşkilatı, Şanghay İş Birliği Örgütü, G20 ve D-8 gibi farklı platformlarda da ilişkilerini geliştirdiğini ifade etti.

ASEAN ile iş birliğinin "Diyalog Ortaklığı" seviyesine yükseltildiğini belirten Erdoğan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın da bölgesel sahiplenme anlayışına dayanan yeni güvenlik ve iş birliği mekanizmalarının önemli örneklerinden biri olduğunu söyledi.

Çin ile ticaret, yatırım ve bağlantısallığı geliştirmek istediklerini belirten Erdoğan, Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru'nun küresel lojistikte daha büyük rol üstlenmesini önemsediklerini ifade etti.

TRIPP gibi Orta Koridor'u güçlendirecek girişimleri desteklediklerini söyleyen Erdoğan, Basra Körfezi'ni Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlamayı hedefleyen Kalkınma Yolu Projesi'nin Irak ile birlikte hayata geçirildiğini, Suriye, Ürdün ve Suudi Arabistan'a yönelik yeni demir yolu ve kara yolu bağlantılarının da gündemde olduğunu belirtti.

Erdoğan, Türkiye'nin Doğu ile Batı arasındaki konumunun çok yönlü bir dış politikayı gerekli kıldığını vurgulayarak, köklü ittifakları korurken yeni ortaklıklar geliştiren ve farklı güç merkezlerini gerektiğinde aynı masa etrafında buluşturan bir çizgiyi sürdüreceklerini söyledi.