1917 tarihli gizli İngiliz istihbarat raporu gün yüzüne çıkarıldı

109 yıllık gizli rapor incelendi

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Osman Kubilay Gül tarafından yürütülen çalışma kapsamında, Birleşik Krallık Ulusal Arşivleri'nde bulunan Ekim 1917 tarihli "Panturancılık Hareketi" başlıklı gizli istihbarat raporu tarihsel bağlamıyla ele alındı.

Birinci Dünya Savaşı'nın kritik dönemlerinden birinde hazırlanan ve CAB 24/33/82 referans numarasıyla kayıtlı raporda, Osmanlı Devleti, Türk milliyetçiliği, Pantürkizm ve Orta Asya'daki Türk topluluklarına ilişkin İngiliz istihbaratının değerlendirmelerine yer verildi.

Dönemin siyasi şartlarıyla birlikte değerlendirildi

Araştırmada raporun yalnızca içerdiği bilgiler açısından değil, hazırlandığı siyasi ve jeopolitik koşullar bakımından da incelendiği belirtildi.

Raporda, Türkçe konuşan toplulukların coğrafi dağılımı, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin politikaları, Panislamizm ile Pantürkizm arasındaki ilişki, Osmanlı Devleti'nin Arap ve Ermeni nüfusa yönelik uygulamaları ile Bolşevik Devrimi sonrasında Orta Asya'daki gelişmelere ilişkin değerlendirmeler yer aldı.

"Türk milliyetçiliğini yapay bir hareket olarak tanımlıyor"

Çalışmada, İngiliz istihbarat raporunun Türk milliyetçiliğini büyük ölçüde Avrupa kaynaklı ve yapay bir hareket olarak nitelendirdiği, Ermeni meselesini stratejik bir bakış açısıyla ele aldığı ve Orta Asya'daki Türk topluluklarının geleceğine ilişkin öngörülerde bulunduğu ifade edildi.

Araştırmada ayrıca, İngiltere'nin emperyal çıkarlarının istihbarat raporuna nasıl yansıdığı da eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirildi.

"Daha önce karşılaşmadığımız bir kaynak"

Çalışmayı yürüten Prof. Dr. Osman Kubilay Gül, rapora bir arşiv araştırması sırasında ulaştıklarını belirterek, belgenin dijital ortamda bulunmadığını söyledi.

İngiliz arşivleriyle iletişime geçerek raporu temin ettiklerini ifade eden Gül, "Pantürkizm açısından önemli bir kaynak olduğunu fark ettik. Daha önce hiçbir yerde rastlamadığımız bir belgeydi. Bu nedenle alana önemli katkı sağlayacağını düşünüyoruz." dedi.

"Her bilgiyi doğru kabul ederek değerlendirmedik"

Raporda yer alan bilgilerin dönemin savaş şartlarında hazırlanmış bir istihbarat ve propaganda metni olduğuna dikkat çeken Gül, çalışmada belgeyi eleştirel yöntemlerle değerlendirdiklerini belirtti.

Gül, rapordaki bilgilerin Türk ve uluslararası literatürde yer alan kaynaklarla karşılaştırılarak analiz edildiğini, bu nedenle belgenin tek başına mutlak doğru kabul edilmediğini vurguladı.

Yeni çalışma 1944 raporu üzerine

Araştırmanın devam ettiğini belirten Prof. Dr. Gül, şimdi de 1944 yılına ait bir başka İngiliz raporu üzerinde çalıştıklarını söyledi.

1917 tarihli raporun savaş döneminde Osmanlı Devleti'ne karşı hazırlanmış bir propaganda belgesi niteliği taşıdığını ifade eden Gül, 1944 tarihli raporun ise Türkiye Cumhuriyeti'nin var olduğu ve İngiltere ile müttefik olduğu farklı bir dönemin bakış açısını yansıttığını kaydetti.